Amazonka derýasy bar­ada bilýäňizmi?

Amazonka derýasy bar­ada bilýäňizmi?
Makalalar
29.05.2023, 12:48
149
0
Amazonka derýasy barada bilýäňizmi?

Tebigatyň özboluşly, syrly dünýäsi uzak ýyllardan bäri öwrenilip gelinýär. Amazonka derýasy hem tebigatyň köp täsinliklerini özünde jemleýär. Günorta Amerikanyň çäklerinde, dünýäniň iň uly Amazonka pesliginde ýerleşýän Amazonka derýasyny ýerli halk «Parana-King» diýip atlandyrýarlar. «Derýalaryň şasy» diýmekligi aňladýan bu adyň oňa ähli ölçegleri boýunça dünýäde iň uly derýa bolanlygy üçin dakylan bolmagy ahmal.

Amazonkanyň umumy uzynlygy 7025 kilometre deň bolup, bu ölçeg 1995-nji ýylda derýanyň Ukaýali goşandyna goşulýan Apurimak derýasynyň gözbaşyndan başlanan barlaglaryň netijesinde takyklanýar. Ol Afrikada ýerleşýän Nil derýasyndan hem 300 kilometr uzyndyr. Derýanyň ady ilkinji gezek 1542-nji ýylda ispan syýahatçysy Fransisko Orelýan tarapyndan Amazonka diýlip atlandyrylýar. Derýadan her ýylda 3800 kub metr suw Atlantik ummanyna akýar. Bu ölçeg Ýer ýüzündäki ähli derýalaryň suwunyň 25 göterimine deňdir. Amazonkanyň ummana guýýan ýerlerindäki giňligi 200 kilometre, çuňlugy 100 metre barabardyr. Derýa ýylyň dowamynda ygalyň köp mukdarda düşýänligi sebäpli suwuň derejesi durnukly saklanýar. Derýa hemişe köp suwly bolup, oňa ähli goşulýan akabalaryň sany 500-den gowrakdyr. Olaryň 17-siniň uzynlygy 200 kilometrden geçip, iň uly akabasy bolan Riu-Negru derýasynyň ýyllyk suw akymynyň mukdary dünýä derejesinde diňe Amazonkanyňkydan azdyr.

Amazonkanyň suwlarynda balyklaryň 200-den gowrak görnüşi ýaşaýar. Derýada we onuň töweregindäki tokaýlarda ýaşaýan jandarlaryň köpüsi örän seýrek duş gelýän haýwanlardyr. Derýanyň we onuň akabalarynyň akýan ugry bolan Amazonka pesligi, esasan, ekwatorial tokaýlyklardan ybaratdyr. Bu ýerde ösýän ösümlikler görnüşi boýunça hem dünýäniň beýleki tokaýlyklarynyňka garanyňda has köpdür. Onuň her 10 inedördül kilometrinde agaçlaryň 750, gülleriň bolsa 1500-e golaý görnüşine duş gelmek bolýar. Agaçlaryň käbiriniň beýikligi 90 metre ýetýär. Bu tokaýlyklarda ösýän dünýäniň iň ýeňil pau-brazil agajy, beýikligi 300 metre ýetýän rotang palmasy örän täsindir.

Humaý Durdymyradowa

Türkmenistanyñ inzener-tehniki we ulag kommunikasiyalary institutynyñ talyby
Ctrl
Enter
Заметили ошЫбку
Выделите текст и нажмите Ctrl+Enter
Комментарии (0)
In Kop Seredilen
Talyplyk yyllary Talyplyk yyllary
Talyplyk ýyllary
Ýaşlygyň bir gaýtalanmaz pursaty, 
Talyplyk ýyllary, talyp ýyllaryň.
Söýgi hy...
23.09.2022, 20:25
2159
0
ARKADAG ŞÄHERINDE OKUW ÖNÜMÇILIK TEJRIBELIGI GEÇIRILDI ARKADAG ŞÄHERINDE OKUW ÖNÜMÇILIK TEJRIBELIGI GEÇIRILDI
Häzirki döwürde türkmen halkynyň Milli Lideriniň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary netijesin...
10.11.2023, 12:31
1496
0